 | Do zakażenia dochodzi przez połknięcie jaj znajdujących się w zanieczyszczonej wodzie lub na niedomytych owocach i warzywach. Larwy mogą aktywnie wdziercać się przez skórę do naczyń krwionośnych, np. przez skórę stóp osób chodzących boso. Samiec ok.1cm, samica do 2 cm długości. Jaja z kale. Po ok.1 dobie wylęga się larwa I stadium., po 5 dniach larwa III stadium – przez skórę stóp, drogą krwi przez serce i płuca, gardło – do jelita cienkiego. |
Ancylostoma duodenale (syn. Dochmius duodenalis), Tęgoryjec dwunastnicy bardzo duże znaczenie w medycynie posiadają dalsze gatunki nicieni: A n c y l o s t o m a d u o d e n a l e ( syn. D o c h m i u s d u o d e n a l i s) tęgoryjec dwunastnicy i N e c a t o r a m e r i c a n u s (syn. A n c y l o s t o m a a m e r i c a n u m ) pasożytujące u człowieka w jelicie cienkim ( j e j u n u m, czasem d u o d e n u m) a także u goryla, rzadziej u świni i niektórych mięsożernych. N e c a t o r jest zdaniem Brumpta pochodzenia pierwotnie azjatyckiego i afrykańskiego i dopiero z czasem został on zawleczony do Ameryki. W niektórych okolicach oba gatunki występują obok siebie, A n c y l o s t o m a dochodzi do kilkunastu milimetrów długości, N e c a t o r jest cokolwiek krótszy. Oba rodzaje posiadają tylną część ciała, gdzie mieszczą się narządy płciowe, zgrabiałą. Barwa zwierząt ,żywych jest różowawa, jama ustna posiada silne uzbrojenie w postaci dwóch par chitynowych ząbków umieszczonych od strony brzusznej i skierowanych ku tyłowi, jednej pary zazębionych płytek chitynowych i dwóch ostrych wyrostków od strony grzbietowej. U N e c a t o r a otwór ustny zamiast ząbków okolony jest dwoma wystającymi wargami o ostrych, tnących brzegach. Do jamy ustnej otwierają się dwa gruczoły głowowe. Otwór płciowy samicy leżj u A n c y l o s t o m a więcej ku tyłowi, podczas gdy u rodzaju drugiego mieści się w przednim odcinku, mniej więcej w odległości 1/3 całej długości ciała. U samców narządy płciowe i przewód pokarmowy uchodzą wspólnie, przy czym tylna część zwierzęcia jest dzwonkowato rozszerzona, co umożliwia łatwe odróżnienie płci pasożyta. Pasożyty żyjąc w jelicie człowieka odżywiają się częściami tkanek, które wyszarpują chitypowymi blaszkami i ząbkami, wyjątkowo tylko wprowadzając krew żywiciela do swego przewodu pokarmowego. Samica składa w jelicie duże ilości jaj (do 10.000 na dzień) owalnych (60 μ długości, 40 μ szerokości), które opuszczając z kałem żywiciela jego organizm znajdują się dopiero w pierwszych stadiach rozwoju embrionalnego, najczęściej zapłodniona komórka jajowa podzieliła się raz, dwa, rzadziej trzy razy tak, że w obrębie osłonki jaja spotykamy dwie, cztery, lub osiem komórek potomnych, czyli blastomerów. Dalszy rozwój jaj możliwy jest tylko wtedy o ile znajdą odpowiednie warunki, a więc przede wszystkim wilgoć, tlen, którego brak hamował prawdopodobnie bieg rozwoju zarodkowego w ustroju żywiciela i odpowiednią temperaturę. Zarówno poniżej 14°C, jak i powyżej 37°C rozwój zostaje wstrzymany. Szkodliwe okazuje się silne oświetlenie jaj.
Wpływ temperatury na rozwój jaj tłumaczy nam dlaczego oba gatunki występują zazwyczaj w okolicach tropikalnych i subtropikalnych, względnie w klimacie umiarkowanym w specjalnych warunkach np. w kopalniach. Larwa wylęga się z jaja już w ciągu 24 godzin. Mierzy ona około 1/4 mm długości, jest typu r h a b d i t i s i żyje w odchodach. Larwa przechodzi dwie wylinki i przekształca się na larwę typu f i 1 a r i i mierzącą około 1/2 mm. Skórka z ostatniej tj. z drugiej wylinki nie zostaje odrzucona. Larwa staje się bardzo aktywna, nie pobiera już pokarmu i może w tym stanie żyć około dwóch miesięcy. Larwy typu f i 1 a r i i są zdolne do zakażenia człowieka przy czym, jak wykazały badania Loossa wnikają one czynnie przez skórę, zazwyczaj w okolicy włosów. W chwili wnikania do skóry larwy odrzucają skórkę wylinki, dostają się do naczyń krwionośnych i dochodzą do serca i płuc. W płucach opuszczają system naczyniowy wywędrowują do pęcherzyków płucnych, do oskrzeli, tchawicy, gardzieli i wreszcie przez przełyk, żołądek do dwunastnicy. W dwunastnicy przechodzą trzecią wylinkę. Odżywiając się intensywnie krwią żywiciela przechodzą czwartą wylinkę, po której w osiem dni osiągają dojrzałość płciową. A n c y l o s t o m y żyć mogą w organizmie człowieka nawet przez pięć lat i działanie ich na ustrój zależy nie tylko od samej liczby pasożytów, ale także i od właściwości dziedzicznych żywiciela. Niektórzy sądzą np. że murzyni są daleko odporniejsi niż rasy białe, że wreszcie wpływ konstytucji, czyli cech odziedziczonych a także i wpływy działające na ustrój, niedożywienie, przebicie innych chorób, wyczerpanie mogą przy infekcji i wywołanych przez nią objawach chorobowych odegrać wybitną rolę. Mała ilość pasożytów (1-25) nie powoduje najczęściej zmian chorobowych, gdy jednak liczba ich wzrośnie (w niektórych przypadkach do 3.000), występuje choroba znana pod nazwą ankylostomiazy, charakteryzującej się anemią, wyniszczeniem ogólnym organizmu, zaburzeniami w czynności przewodu pokarmowego, przygnębieniem, opóźnieniem u dzieci rozwoju fizycznego i umysłowego itd. Objawy podobne są często do awitaminozy beri-beri, śpiączki tropikalnej tak, że dopiero mikroskopowe badanie odchodów i odnalezienie w nich jaj pasożyta zezwala na postawienie diagnozy. Chorobotwórczego działania tych pasożytów nie można bezwątpienia sprowadzać tylko do utraty ze strony żywiciela krwi, która przy uszkodzeniach ścian jelita wycieka z przerwanych naczyń krwionośnych. Zdaniem wszystkich prawie autorów wchodzi tu w grę wydzielanie przez pasożyty toksyn zatruwających organizm, do czego dołącza się czasem przedostanie się bakterii drogami utorowanymi przez pasożyty. Zazwyczaj już samo wnikanie larw przez skórę powoduje charakterystyczne zmiany skórne w postaci wysypki i piekących bąbli. Często też przedostawaniu się larw z naczyń krwionośnych w obręb pęcherzyków płucnych towarzyszy podrażnienie narządu oddechowego.
Warunkiem koniecznym do rozwoju larw, które żyją w ziemi jest wilgoć i odpowiednia ciepłota, dlatego też pasożyt ten pojawia się najczęściej w krajach tropikalnych i u osób pracujących w kopalniach, tunelach, cegielniach. Kontakt człowieka z ziemią, w której znajdują się larwy pasożytów umożliwia zakażenie. W kopalniach larwy znajdują idealne warunki do dalszego rozwoju i dlatego w niektórych okolicach ilość zakażonych górników dosięga 80%. Od czasu wprowadzenia w życie odpowiednich zarządzeń, jak obowiązkowego badania lekarskiego, ewentualnej kuracji, sterylizowania zbiorników wody, w której mogą znajdować się larwy, budowania ustępów ilość przypadków ankylostomiazy zmniejszyła się bardzo znacznie w niektórych krajach. Na zakończenie opisu tych pasożytów należy jeszcze wspomnieć o opisanych przypadkach infekcji płodu, wskutek przewędrowania larw przez łożysko, co potwierdzone zostało w doświadczeniach przeprowadzonych na śwince morskiej i psie.
N e c a t o r a m e r i c a n a s wywołuje zakażenia podobne do poprzedniego gatunku z tą tylko różnicą, że zazwyczaj przebieg schorzenia jest ostrzejszy a anemia występuje w silniejszej postaci. Zarówno N e c a t o r jak i A n c y l o s t o m a pociąga za sobą w krajach tropikalnych bardzo wiele śmiertelnych ofiar. Trzecim gatunkiem bardzo podobnym do A n c y l o s t o m a d u o d e n a l e jest cokolwiek mniejszy od niej gatunek rozpowszechniony w okolicach tropikalnych A n c y 1 o s t o m a b r s i 1 i e n s e. Larwy zakażające człowieka drążąc skórę tworzą piekące, zaczerwienione przewody najczęściej na nogach i rękach. Występujący przy tym bardzo silny świąd powoduje wtórne zakażenia przewodów przez drapanie, wywołuje bezsenność i brak apetytu. Wędrówki larw mogą trwać nawet wiele tygodni. Schorzenie to nosi nazwę "creeping eruption" i występuje w południowych Stanach Ameryki Północnej.
Do nicieni należy też osobna rodzina F i 1 a r i o i d e a łącząca liczne garunki pasożytnicze spotykane często w krajach tropikalnych. Jako postacie dojrzałe gatunki te są pasożytami naczyń limfetycznych i tkanki łącznej i cechują się tym, że posiadają kształt nitkowaty i są żyworodne. Larwy tzw. mikrofilarie, aby dojrzeć wymagają pobytu w drugim żywicielu pośrednim, w którym jednak nie rozradzają się, lecz tylko przekształcają się na formy zakaźne dla żywiciela ostatecznego.
Cykl rozwojowy Ancylostoma duodenale:
Źródło: Wikipedia
